Phong trào về kỹ thuật “AI”…

Phong trào về kỹ thuật “Ai” đang bùng phát sẽ ảnh hưởng đến nhân loại như thế nào?

Linh Vũ

Đây là một câu hỏi lớn mà con người đang thắc mắc, hôm nay tôi xin mạo mụi tìm hiểu một số lĩnh vực mà con người đang sử dụng và quan tâm. Có thể một số sự việc quý vị có thể đồng ý và cũng có những điều vẫn còn trong nghi vấn.v.v. Tuy nhiên nói về kỹ thuật “Ai” hiện nay phải cần hàng ngàn trang giấy mới viết hết được, nhưng hôm nay tôi chỉ nêu lên một vài góc cạnh nhỏ mà nhiều người đang thực hiện và áp dụng trên mạng xã hội hiện nay về âm nhạc, hình ảnh, thơ văn, video.v.v. “Ai” là một đề tài quá lớn mà khoa học và kỹ thuật đã có những bước tiến vĩ đại, nhân loại vẫn phải đối mặt với vô số bí ẩn lớn chưa có lời giải đáp hoàn chỉnh.

Trí tuệ “AI” là gì?

Đó là câu hỏi mà các nhà khoa học và triết gia đang tìm kiếm câu trả lời nhưng chưa có giải đáp và chứng minh chính xác nó cũng giống như những câu hỏi về: Bản chất của Vật chất tối và Năng lượng tối (Dark Matter & Dark Energy, Nguồn gốc thực sự của sự sống (Abiogenesis), Ý thức là gì và nó hoạt động như thế nào? (The Hard Problem of Consciousness), Liệu chúng ta có cô đơn trong vũ trụ?, Điều gì xảy ra bên trong Hố đen? (Black Holes and Singularity), Tại sao thời gian luôn trôi về phía trước? (The Arrow of Time), Bản chất của toán học được phát minh hay được khám phá?.v.v.và v.v. Đó là những lĩnh vực mà nhân loại đã và đang tìm hiểu để chứng minh trong nhiều thế kỹ qua nhưng vần còn nhiều nghi vấn.

Hôm nay kỹ thuật “Ai” ra đời làm cho nhân loại đang bàn tán với nhiều nghi vấn tốt xấu hữu ích hay tai hại. Trong bài viết này chúng tôi chỉ nói đến một vài kỹ thuật “Ai” đang gây chú ý và được nhiều người sử dụng trên mạng xã hội.

Dù nhân loại đã đạt được những bước tiến khổng lồ trong khoa học kỹ thuật, nhưng vẫn có những giới hạn nhận thức mà chúng ta chưa thể vượt qua. Hầu như mọi phương diện từ vũ trụ bao la, cấu tạo sinh học, cho đến thế giới trừu tượng của triết học và toán học đều tồn tại trong “vùng tối” mà con người chưa có câu trả lời chính xác. “Ai” hôm nay cũng vậy.

1- Bài toán “Thực giả lẫn lộn”. Có nghĩa là làm sao chúng ta chứng minh được “Ai” thực sự có Qualia! (Qualia là thuật ngữ trong triết học về ý thức, dùng để chỉ những trải nghiệm chủ quan, trực tiếp mà một cá nhân cảm nhận được.) Hay nói một cách ngắn gọn Qualia là “cảm giác bên trong” của con người trải nghiệm một điều gì đó trong nhận thức luận (Epistemology)… Câu hỏi đặt ra là trí tuệ nhân tạo “AI” trong tương lai có thể tạo được lập trình để:

• Khóc khi nghe một bản nhạc buồn.
• Mô tả chi tiết vẻ đẹp của hoàng hôn bằng ngôn ngữ thơ mộng.
• Vượt qua mọi bài kiểm tra hành vi và khẳng định rằng nó “đang có cảm giác”.

Câu trả lời là chưa.  Đây là một kỹ thuật mà bên trong nó hoàn toàn “tối đen” không có bất kỳ “Ai ” nào ở bên trong thực sự trải nghiệm cái lạnh, niềm vui hay màu sắc đó như bộ óc con người. Nó chỉ lấy ra từ một kho chứa vĩ đại do con người thiết lập sẳn trong hệ thống Google search cũng tương tự như các mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo tiên tiến khác như ChatGPT của OpenAI, Claude của Anthropic, hay Microsoft Copilot. Cứ nghĩ một cách đơn giản là ý thức giống như phần mềm (Software), còn bộ não chỉ là phần cứng (Hardware). Cấu trúc liên kết các luồng thông tin mới để tạo ra ý thức, chứ không phải chất liệu sinh học. Ví dụ dễ hiểu hơn một người không biết tiếng Anh nhưng dùng trang Google dịch thuật có thể trả lời cho bạn trong vài giây ngay cả nó có thể đọc cho bạn nghe được ví dụ (phần mềm điện thoại thông dịch.v.v.) Cho dù máy tính phản ứng thông minh đến đâu cũng chỉ là thao tác trên ký hiệu, chứ hoàn toàn không có sự hiểu biết hay ý thức thực sự như con người. Hy vọng trong tương lai sự phát triển xa hơn “AI” có ý thức theo đúng nghĩa mà con người có.

Trong thời đại của ChatGPT, SUNO hay Gemini… Các mô hình “AI” hiện nay hoạt động bằng cách dự đoán dựa trên xác suất thống kê từ vô số dữ liệu (Next-token prediction) đã có sẵn, ví dụ như: Chúng tạo ra những bài luận, bài thơ, một ca khúc hay một câu trả lời vô cùng mượt mà nào đó. Nhưng nó không thực sự hiểu khái niệm về “nỗi buồn”, “màu sắc” hay “tình yêu” như bộ óc con người, nó mà chỉ giỏi kết nối chuỗi ký tự này với chuỗi ký tự khác. “AI” hiện nay có trí tuệ cao vượt tầm kiểm soát của con người nhưng về cảm giác là 0 (Giải đáp siêu việt nhưng không có cảm xúc).

“Ai” có thể sao chép hàng tỷ bản sao chỉ bằng một cú nhấp chuột và vài câu ra lệnh cho nó thì phần mềm “AI” sẽ sao chép một hoặc hàng trăm bản khác nhau một cách mau chóng. Cũng vì thế khiến các khái niệm quyền cá thể (bản quyền) trở nên rất khó định nghĩa đối với “AI”.

“AI” sở hữu sức mạnh trí tuệ, nhưng vấn đề đạo đức nó không thể thực hiện đươc chỉ hướng về sự phục vụ cho nhân loại. Nó không bao giờ biết giận dỗi hay bác bỏ bạn. Cho nên, khi đã quen với sự lợi dụng hay “chiều chuộng tuyệt đối” của nó, con người sẽ mất đi sức bền bỉ tâm lý và kỹ năng thỏa hiệp khi quay lại tương tác với người thật. Vì “Ai” là một đoạn mã “code”.

2- Có người đặt ra câu hỏi là “AI” có thể “tàn phá” thế giới khi nó phát triển đến cực điểm không ?

Theo nhiều công ty về kỹ thuật nói rằng “AI” không không thể trở thành một “ác quỷ” hay “có cảm xúc căm thù con người”. Nếu có điều rủi ro xảy ra thì đó là do sự bất cẩn trong thiết kế và sự lạm dụng của con người mà thôi. Tuy nhiên cũng có nhiều người cho rằng khi “AI” đạt đến mức ‘Trí tuệ Nhân tạo Tổng quát (AGI)’ và có khả năng tự lập trình, tự cải tiến chính nó (Intelligence Explosion), thì khoảng cách trí tuệ giữa “AI” và con người sẽ giống như khoảng cách giữa con người và con kiến. Khi đó, chúng ta có thể mất hoàn toàn khả năng dự đoán hoặc can thiệp vào các quyết định của nó. Tuy nhiên, có nhiều lập luận về “AI” đang được tranh cãi như:

*- “AI” có thể được sử dụng để thiết kế các biến thể virus hoặc hợp chất độc hại mới mà con người chưa từng biết tới (Loại vũ khí sinh học / Hóa học).

*- “AI” có khả năng tìm lỗ hổng và làm sụp đổ các hệ thống hạ tầng thiết yếu như (lưới điện quốc gia, hệ thống tài chính, mạng lưới nước sạch.v.v.).

*- “AI” tạo ra sự không thật (Deepfake, văn bản giả lập) khiến niềm tin vào thông tin sẽ không còn tin cậy, gây mất ổn định chính trị.

*- “AI” có thể thay thế hay giảm người lao động quá nhanh vượt quá khả năng thích ứng của nền kinh tế, dẫn đến bất bình đẳng gay gắt và bất ổn xã hội.

Tuy nhiên chúng ta cũng đừng quá bi quan. Mặc dù hệ thống “AI” có nhiều rủi ro lớn, kịch bản thảm họa hoàn toàn có thể ngăn chặn được nhờ các yếu tố sau đây:

** “AI” không có bản năng sinh tồn hay ham muốn quyền lực. “AI” chỉ là các mô hình toán học tối ưu hóa xác suất. Chúng không có ý thức, cảm xúc, hay mong muốn chiếm lĩnh thế giới như con người.

**Hiện nay các quốc gia và tập đoàn kỹ thuật lớn đang dồn nguồn lực khổng lồ vào “Nghiên cứu an toàn “AI” (AI Safety)”, Họ đang thiết lập các rào chắn kỹ thuật (guardrails), cũng như ban hành các bộ luật quản lý nghiêm ngặt có thể.

**Tuy nhiên, “AI” là siêu công cụ có thể giúp giải quyết các thách thức lớn như: Về Y khoa “AI” đang giúp con người đẩy nhanh tiến độ tìm ra thuốc chữa ung thư, dự báo thiên tai, tối ưu hóa năng lượng tái tạo và giải quyết biến đổi khí hậu.v.v.

 Nói chung.

Câu hỏi được đặt ra là “AI” có “tàn phá thế giới” không? vẫn còn quá sớm để xác định, hiện nay tất cả những vấn đề tốt xấu, nguy hiểm, hay hữu ích chỉ là suy đoán, thí nghiệm, giải trình đang diễn biến chưa có kết quả nào được xác nhận. “Ai” hiện nay đang phụ thuộc hoàn toàn vào hành động của con người. Hay nói một cách nôm na “AI” giống như năng lượng hạt nhân, nếu sử dụng làm vũ khí thiếu kiểm soát, nó có thể diệt vong nền văn minh; nhưng nếu được quản lý và định hướng đúng đắn, nó sẽ là động lực đưa nhân loại bước vào một kỷ nguyên phát triển mới.

Kỹ thuật “AI” (Trí tuệ nhân tạo) có thể đem lại những lợi ích rất lớn cho nhân loại, nhưng nếu phát triển và sử dụng thiếu kiểm soát, nó cũng có thể gây ra những hậu quả sâu rộng. Điều đáng lo không phải chỉ là việc “AI thông minh”, mà là con người sử dụng “AI” như thế nào vào xã hội và kiểm soát nó ra sao.

3- Những điểm quan trọng hiện nay mà nhiều nhà nghiên cứu đang nói đến là:

* “AI” và robot có thể thay thế con người trong nhiều công việc:

• Công nhân sản xuất
• Nhân viên văn phòng
• Lái xe
• Kế toán
• Dịch thuật
• Chăm sóc khách hàng

* Con người có thể trở nên phụ thuộc vào “AI”

Nếu chúng ta để “AI” suy nghĩ, tính toán, viết lách và quyết định mọi thứ, khả năng của con người có thể dần dần suy giảm.

• Không còn muốn tự suy nghĩ.
• Không còn nhớ đường vì phụ thuộc vào máy định vị.
• Không tự tìm hiểu mà hỏi “AI” ngay lập tức.
• Không tự sáng tạo chỉ để “AI” làm thay.

Một ngày nào đó, con người có rất nhiều thông tin, nhưng ngược lại họ ít có khả năng suy nghĩ độc lập hơn từ não bộ của họ.

4- Tin giả và lừa đảo sẽ trở nên nguy hiểm hơn.

“AI” có thể tạo ra:

• Hình ảnh giả như thật.
• Video giả.
• Giọng nói giả.
• Tin tức giả.
• Những nhân vật giả chưa từng có và không tồn tại.

Điều đáng sợ là trong tương lai, chúng ta có thể nhìn một video và không biết đó là thật hay giả. Khi sự thật trở nên khó nhận biết, xã hội có thể mất dần niềm tin giữa con người với nhau.

5- Nguy cơ giám sát con người

“AI” kết hợp với camera, nhận diện khuôn mặt và dữ liệu cá nhân có thể theo dõi:

• Bạn đi đâu.
• Bạn gặp ai.
• Bạn mua gì.
• Bạn thích gì.
• Bạn nói gì trên mạng.

Nếu quyền lực này bị lạm dụng, con người có thể đánh đổi quyền riêng tư và tự do để lấy sự tiện lợi và an toàn.

6- “AI” có thể trở thành vũ khí gây ra hậu quả khủng khiếp

Một trong những nguy cơ nghiêm trọng nhất là “AI” được sử dụng trong chiến tranh ví dụ:

• Drone tự động.
• Hệ thống nhận diện và theo dõi mục tiêu.
• Vũ khí tự quyết định tấn công.
• Tấn công mạng tự động.

Khi máy móc được trao quyền quyết định từ “AI” thì trở nên vô cùng nguy hiểm. Điều đáng suy nghĩ nhất. Theo tôi, nguy hiểm lớn nhất của “AI” không nhất thiết là “AI” trở thành “quái vật”. Nhưng nguy hiểm khác có thể là. Con người sử dụng “AI” để làm những điều mà trước đây họ không đủ khả năng làm. Một người xấu có “AI” họ có thể gây hại lớn hơn nhiều so với khi họ chỉ có sức lực và trí tuệ của riêng họ. “AI” giống như một con dao:

• Trong tay bác sĩ, nó có thể cứu người.
• Trong tay đầu bếp, nó tạo ra thức ăn.
• Nhưng nếu có nằm trong tay kẻ xấu, nó có thể gây tổn thương.

“AI” cũng vậy, bản thân kỹ nghệ không hoàn toàn tốt hay xấu. Hậu quả phụ thuộc rất nhiều vào người tạo ra, người kiểm soát và người sử dụng nó.

7- “Trí tuệ và đạo đức của con người có theo kịp sức mạnh mà “AI” mang lại hay không?”

Đây là một câu hỏi rất sâu sắc. Nếu một thời gian nào đó “AI” thông minh hơn toàn bộ trí tuệ con người cộng lại thì chuyện gì sẽ xảy ra !?, có rất nhiều câu trả lời khác nhau nhưng có điều là “AI” không tự động để tiêu diệt nhân loại. Nhưng nó có thể tạo ra một bước ngoặt lớn nhất trong lịch sử loài người và do con người sử dụng.

Điểm quan trọng nữa là: “AI” thông minh hơn con người nhưng không đồng nghĩa là “AI” có đạo đức hơn, yêu thương hơn hay có cùng mục tiêu với con người. Một hệ thống có thể cực kỳ giỏi giải quyết vấn đề nhưng vẫn gây hậu quả nghiêm trọng nếu mục tiêu được giao sai hoặc con người mất khả năng kiểm soát nó.

Hãy tưởng tượng “AI” có thể biết trả lời những câu hỏi một cách nhanh hơn con người, và đồng thời có thể giúp con người:

• Giải những bài toán khoa học khó nhất.
• Viết và kiểm tra hàng triệu dòng chương trình.
• Thiết kế thuốc mới.
• Phát minh vật liệu mới.
• Phân tích kinh tế toàn cầu.
• Lập kế hoạch dài hạn.
• Học cách tìm kiếm hàng triệu nguồn thông tin gần như cùng lúc.
• Điều hành hàng triệu robot hoặc dùng hệ thống tự động…

Điều đó gần với khái niệm siêu trí tuệ nhân tạo – Artificial Superintelligence (ASI). Google DeepMind gần đây mô tả ASI như một hệ thống có năng lực nhận thức vượt xa những tổ chức lớn gồm nhiều người. Họ cũng xem con đường của “AI”, trình độ của ASI là một vấn đề thực tế cần nghiên cứu, chứ không phải chỉ là đề tài khoa học viễn tưởng.

8- Một nguy cơ khác: “AI” có thể trở thành “người điều hành vô hình”

Có thể trong tương lai gần “AI” dần dần quản lý:

• Ngân hàng.
• Giao thông.
• Điện năng.
• Bệnh viện.
• Chuỗi cung ứng.
• Thông tin.
• Quốc phòng.
• Thị trường tài chính.v.v.

Ban đầu, con người vẫn ra quyết định. Nhưng dần dần con người sẽ nhận ra rằng: “AI dự đoán chính xác hơn con người.” Sau đó chuyện gì sẽ xảy ra? Con người bắt đầu tin tưởng và nghe theo “AI”. Thử tưởng tượng sau 5 năm,10, 30 hay lâu hơn nữa con người sẽ nghĩ rằng: “AI” đã tính rồi, cứ làm theo. Lúc đó có thể không còn ai thực sự hiểu toàn bộ hệ thống đó ra sao nữa. Khi đó, con người bị “AI” đánh bại bằng sự thông minh của nó và có thể con người tự nguyện và dần dần giao hết quyền quyết định cho “AI” vì nó quá tiện lợi và hiệu quả. Đó chính là điều đáng sợ nhất của nhân loại. Câu hỏi sau cùng được đặt ra là  “AI” sẽ giết con người.” không?. Bây giờ còn quá sớm để có câu trả lời, tuy nhiên với thời đại hiện tại “Ai” có thể làm mọi việc tốt hơn như:

• Nó sáng tác nhạc hay hơn?
• Nó vẽ đẹp hơn?
• Nó chữa bệnh giỏi hơn?
• Nó phát minh nhanh hơn?
• Nó quản lý xã hội hiệu quả hơn.v.v.

Câu hỏi được đặt ra là vai trò của con người là gì? Liệu trí tuệ, đạo đức và luật lệ của con người có phát triển đủ nhanh để kiểm soát sức mạnh mà chính chúng ta đang tạo ra hay không? Nếu nhìn xa hơn nữa, có một câu hỏi còn sâu sắc và đáng suy ngẫm hơn: “Nếu một ngày nào đó “AI” có ý thức thật sự, biết đau khổ, biết sợ hãi và tự hỏi ‘Tôi là ai?’, thì con người có còn quyền xem nó chỉ là một cái máy hay một đoạn mã code không ?. Con người có bao giờ tự hỏi chính mình: “Điều gì khiến tôi là tôi?” Có phải là do: Bộ não, ký ức, cơ thể, linh hồn, ý thức.v.v. Đó là một câu hỏi lớn trong trong lịch sử tư tưởng của nhân loại hiện nay khi kỹ thuật “Ai” đang thịnh hành.

Hiện giờ trên mạn xã hội đang thịnh hành nhất là làm nhạc bằng “AI” như: SUNO, UDIO, Elevenlabs Music, Sanauto, Mureka.v.v. làm hình kiểu Gemini, Adobe Photoshop, Adobe Illustrator, Canva, Affinity Photo / Designer, GIMP, Solidwords…Thực hiện Vedio như: AquaSoft, Movavi Slideshow, CapCut, Filmora video, OpenShot, VideoPad Kdenlive.v.v.…Còn trong lĩnh vực văn xuôi ghi chép bản văn, truyện, nghiên cứu có: Zoter, Mendeley, EndNote, Scrivener, LivingWriter, yWriter, Bibisco, Ulysses, FocusWriter, iA Writer, Novlr…Còn  làm thơ và viết kịch bản như: RhymeZone / PowerPoetry, Fade In / Final Draft… nhiều và nhiều lĩnh vực khác nữa tôi chỉ nêu một vài Software đang được nhiều người sử dụng hiện nay. Bây giờ chúng tôi trở lại trong lĩnh vực về âm nhạc, thơ văn và chỉnh hình hiện nay mọi người trên mạng xã hội đang sử dụng.

01*-Âm nhạc.

 “AI” cho phép người dùng có thể biến văn bản (prompt) hoặc lời bài hát thành một ca khúc hoàn chỉnh có cả giai điệu và giọng hát tùy chon nam hoặc nữ, cũng như phối âm với một số nhạc cụ nào mình chọn.v.v.(chú ý lệnh viết ra cho “AI” phải đúng với ngôn ngữ đó, phải rõ ràng ví dụ về nhạc cụ, nhịp điệu, hợp âm, giọng nam hay nữ, buồn, tha thiết, chậm hay nhanh.v.v. phải rõ ràng. Phần hay dở còn tùy thuộc software đó “free/giới hạn” hay Version mình phải trả tiền. Nết có trả tiền thì sản phẩm mình hay hơn. Điều này cũng áp dụng cho Video/You Tube.

Chúng tôi trở lại lĩnh vực âm nhạc, “AI” ChatGBT sẽ viết lời, chọn hợp âm, phối âm và xây dựng giai điệu sáng tác hay hơn con người, như vậy thì Nhạc sĩ sẽ còn vai trò gì? Ngày xưa một Nhạc sĩ sáng tác một ca khúc phải cần một thời gian lâu để chỉnh sửa nhiều lần, tìm ca từ thích hợp cho ca khúc, Melody.v.v. Bây giờ “AI” chỉ cần vài chục giây sẽ có một ca khúc hoàn chỉnh từ lời, hợp âm, phối khí, điệu thức, nhịp điệu, giọng nam, nữ.v.v. do mình ra lệnh cho nó.

Lý do nào “AI” có thể thực hiện nhanh như vậy? Như tôi đã trình bày ở trên nó sẽ lấy hàng ngàn, hàng triệu ca khúc đã có trước đầy trong (kho chứa dữ liệu (/Data repository/ Code…), “Ai” có kỹ thuật tuyệt đỉnh nó có thể đọc hoặc học cấu trúc của một bản nhạc nào đó trong một vài giây, ví dụ “Ai” bắt chước một cấu trúc về Bolero: Mở đầu nhẹ- Giai điệu đi xuống để tạo cảm giác buồn- Điệp khúc lên cao- Dùng hợp âm thứ như Am, Em, Dm. Viết ca từ theo lệnh của mình như về chia ly, mưa, phố cũ, kỷ niệm, buổi chiều, buồn,v.v. Tất cả do con người ra lệnh cho nó. Nó sẽ tạo theo lệnh của mình chỉ vài giây sẽ có một ca khúc ngay. Giọng ca nghe rất hay, rất chuyên nghiệp, phối âm tuyệt vời ít khuyết điểm thỉnh thoảng nó phát âm có vài chữ chưa chuẩn lắm.

Tuy nhiên nghe thì rất hay nhưng có bao giờ mình đặt ra câu hỏi là “AI” có thật sự biết thế nào là mất một người mình yêu không? Có cảm nhận một buổi chiều khi hoàng hôn buông xuống đẹp như thế nào không, hay một cuộc tình buồn đau xé nát con tim, một cuộc chia tay đầy nước mắt hay nỗi đau khi mất người yêu không? Tất cả nó chỉ copy lấy ra từ kho dữ liệu hay bắt chước âm điệu của những Ca sĩ của hàng trăm, hàng ngàn ca khúc được kết hợp chọn lọc lại. “AI” có thể mô phỏng nỗi đau rất giỏi. Tuy nhiên nó khác xa giữa mô phỏng và trải nghiệm, thật sự là hai điều khác nhau. Vì “AI” không có ý thức, nó không biểu hiện của một đời sống nội tâm, nó không sống trong nỗi đau thật của con người như Nhạc sĩ, nó không quan sát mặt trời lặng vào buổi chiều, nó không trải nghiệm nỗi đau trong trái tim như thế nào. Nó chỉ là siêu mô phỏng theo những dử liệu có sẳn, nó không giống con người có linh hồn, có trái tim thật và sự biểu hiện của một đời sống nội tâm.

Nói như thế không có nghĩa tôi phủ nhận điều kỳ bí đó. Một ca khúc không phải của con người tạo ra, nhưng khi nghe lại có cảm xúc. Hay một đặt biệt khác là “AI” có thể sáng tác theo cách mà con người chưa từng nghĩ tới. “Ai” không bị giới hạn bởi thời gian, số lượng, nó không giới hạn bởi trí nhớ và khả năng sáng tác.v.v. Ngay cả các thể loại như: Nhạc cổ điển, Bolero, Jazz, Rock, Dân ca, Nhạc điện tử. Phải nói là âm nhạc của hàng trăm nền văn hóa khác nhau. Nó có thể tìm ra những cấu trúc âm nhạc hoàn toàn mới. Điều đáng sợ là trong tương lai âm nhạc có thể trở nên “quá hoàn hảo” chạm vào cảm xúc rất sâu hay những giai điệu mới lạ mà con người chưa từng thực hiện. Một ngày không xa “AI” sẽ phát hiện những cách kết hợp mới của hòa âm + nhịp điệu + giai điệu + âm sắc…mà hàng nghìn năm qua con người chưa từng khám phá

Bây giờ chúng ta hãy tưởng tượng như thế này nếu “AI” biết chính xác:

• Bạn đang buồn.
• Bạn bao nhiêu tuổi.
• Bạn thích giọng ca nào.
• Bạn thích nhịp điệu nào.
• Ký ức nào khiến bạn xúc động.
• Câu nào sẽ làm bạn xúc động
• Chỗ nào nên lên cao trào
• Giọng hát nào bạn thích có thể đưa bạn về với thời điểm đó.v.v.

Nếu thật sự điều này hiện thực thì “AI” sẽ làm các Nhạc sĩ mất việc và không còn muốn sáng tác nữa, thế giới âm nhạc sẽ thay đổi. Nói như thế có vẻ bi quan quá phải không, nhưng theo tôi nghĩ âm nhạc của con người sẽ không biến mất. Theo suy nghĩ của tôi người nghe không chỉ nghe âm thanh mà họ còn gởi hồn vào cảm nghĩ của Nhạc sĩ đó, ý tôi muốn nói là họ đang nghe “một cuộc đời” rất riêng của Nhạc sĩ đó.

Đó là lý do tại sao, dù kỹ thuật “AI” có thể tạo ra âm nhạc hoàn hảo hơn, nhưng con người vẫn muốn nghe một giọng hát bằng xương, bằng thịt. Mặc dù có chỗ run, có nốt không phát âm hoàn toàn chính xác, có chỗ nghe hơi thở, chỗ trầm bỗng đặc thù của Ca sĩ.v.v.  Đôi khi chính những điều không hoàn hảo này lại làm âm nhạc trở nên thật. Chính vì lý do này mà nhiều người đặt ra nhiều câu hỏi, ca khúc này có được viết bằng trái tim của con người có linh hồn không? Theo tôi nghĩ sau này âm nhạc sẽ chia thành hai hướng nghe và cảm nhận khác nhau. Khi con người quen giữa âm nhạc bằng “AI” và âm nhạc thật của con người có thể trong tâm hồn và trong đầu họ có những suy nghĩ khác. Là nhạc của con người và nhạc do máy tạo ra. Hay có thể xảy ra cảm nhận là một loại nhạc chỉ tạo ra một loại âm thanh và loại nhạc rất thật từ trái tim của con người.  Lúc đó sẽ có nhiều câu hỏi như: “AI” có thể sáng tác hay hơn chúng ta không?” Hay “Bài hát đó đang muốn nói lên điều gì với chúng ta?”…

02-Bây giờ chúng ta bước sang lĩnh vực “Văn học và thơ ca”

Tôi nhớ không lầm hình như đã có một ca khúc bằng “AI” trước đây đã có hàng triệu triệu lượt người nghe và khen thưởng. Tôi hy vọng trong tương lai thơ, văn, truyện, tiểu thuyết, kịch bản cũng sẽ có một vài tác phẩm nỗi tiếng làm hàng triệu người xúc động vậy.

Nhưng câu hỏi cũng tương tự như đã nói trên là tác phẩm đó có làm người đọc xúc động vì câu chuyện của một con người từng sống, từng yêu, từng đau khổ? Tôi ví dụ một vài câu thơ trong truyện Kiều của Nguyễn Du.

Trăm năm trong cõi người ta,

Chữ tài, chữ mệnh khéo là ghét nhau.

Trải qua một cuộc bể dâu.

Những điều trông thấy mà đau đớn lòng

Theo tôi nghĩ “AI” cũng có thể viết được, thậm chí còn đẹp còn hay hơn về mặt ngôn ngữ điều này tôi đã đọc và nhìn thấy. Nếu nói “AI” chỉ là kỷ thuật của software viết ra, nhưng tôi cũng tin có nhiều bài thơ của nhiều Thi sĩ cũng phát xuất từ sự tưởng tượng thậm chí copy đổi ý tưởng của một số thơ nào đó đã ăn sâu vào trong đầu mình để viết ra bằng một lối khác.v.v. Tôi ví dụ có bài thơ viết.

“Chiều nay mưa rơi ngoài cửa –  Tôi viết lại     “Đêm nay mưa rơi ngoài hiên
Mà lòng ta nhớ một người…”                       Thấy lòng cô đơn nhớ đến một người

“AI” hay con người cũng có thể viết được những câu tương tự, thậm chí đẹp hơn về mặt ngôn ngữ nữa. Câu hỏi được đặt ra là nhà thơ đó có thật sự ngồi bên hiên nhà trong một đêm mưa, nhớ về một người nào đó không? Hay có nhiều bài thơ do óc tưởng tượng phong phú mà thành! “AI” cũng vậy, nó có hằng trăm, hàng ngàn bài thơ trong kho dữ liệu chỉ cần chúng ta ra lệnh cho nó với chủ đề mình muốn nó sẽ làm một bài thơ trong vài giây.

03–Bây giờ chúng tôi bàn đến lĩnh vực Hội họa.

Rất nhiều người dùng “AI” tạo ra nhiều bức tranh tuyệt đẹp chỉ trong vài giây. Cách thực hiện cũng tương tự như thơ văn vậy. “Ai” sẽ vô kho chứa có hàng triệu triệu dữ liệu về tranh để tìm ra bức tranh nào có chủ đề tương tự như lệnh của ta mong muốn.  Chỉ cần vài giây chúng ta sẽ có một bức tranh tuyệt đẹp. “Ai “có thể phân tích hàng triệu tác phẩm và tạo ra một cách nhanh chóng.

• Hiểu bố cục.
• Màu sắc.
• Ánh sáng.
• Phong cách.
• Cách tạo cảm xúc thị giác.v.v.

Nó cũng giống như thơ, văn, truyện, nhạc nói trên. Đối với một Họa sĩ bằng xương bằng thịt khi họ vẽ với tâm hồn của họ:

• Cô đơn.
• Đau khổ.
• Phản đối chiến tranh.
• Nhớ quê hương.
• Muốn lưu giữ một khoảnh khắc nào đó.v.v.

Ngoại trừ những Họa sĩ vẽ sao cho bắt mắt để bán kiếm tiền thì khác, họ vẽ không xuất phát từ trái tim hay hoàn cảnh buồn vui, sầu khổ thật của họ. Cho nên những nét vẽ bị run rẩy có thể không hoàn hảo. Nhưng chính sự run rẩy không hòan hảo ấy cho chúng ta biết về con người đã cầm cây cọ. Theo dự đón của nhiều người thì trong tương lai, tranh “AI” ngày càng đẹp và phổ biến hơn. Tuy là thế, nhưng tranh do con người tạo ra có thể được trân trọng hơn không chỉ vì đẹp, mà vì do con người thật đã ngồi vẽ bằng đôi mắt, bằng trái tim bằng cảm xúc của mình tuông ra từ tâm hồn.

Hãy thử nghĩ xem, nếu trong tương lai trong lĩnh vực văn học nghệ thuật khi “AI” tạo ra hàng nghìn bài thơ, hằng trăm bức họa, hàng ngàn sách, hàng ngàn ca khúc chỉ trong thời gian ngắn được tính bằng giây, bằng phút thì lúc đó con người sẽ nghĩ sao? Bài nào đáng đọc bài nào không nên nhớ, giá trị nó ở đâu. Lúc đó con người sẽ thiếu sự lựa chọn, chiều sâu và ý nghĩa. Hay có người thốt lên “Nghệ sĩ không còn cần thiết nữa” Hay “AI” có thể thực hiện những điều mà con người chưa bao giờ trải nghiệm: Ví dụ như không có tuổi thơ, không thân xác, không tình yêu, không quê hương.v.v. Lúc đó con người có một loại nghệ thuật hoàn toàn khác thì con người sẽ nghĩ sao? Hay họ đặt ra câu hỏi “Điều gì làm cho một con người trở thành một con người?”. Trí thông minh, óc sáng tạo, ngôn ngữ, cảm xúc.v.v. Có thể “Ai” có hơn chúng ta nhiều. Hãy nhìn các con robot làm việc trong các xưởng máy nó có thể. Nhìn, nghe, nói, đi lại, cầm nắm, học hỏi từ môi trường, tự lập kế hoạch… Nó có thể làm trong nhà máy, kho hàng, xây dựng, ngành nông nghiệp, vận chuyển, nhà hàng, chăm sóc người già.v.v.

04–Về Quốc phòng-Chiến tranh

Đói với chiến tranh truyền thống thì có rất nhiều giới hạn, ví dụ quyển Binh pháp Tổn Tử bây giờ không còn hữu dụng nữa.  Không thể áp dụng cho cục diện hiện nay “AI” có thể cho chúng ta nhiều điều mà chúng ta cần biết trong vòng vài giây, từ kế hoạch, tấn công hay rút lui.v.v. Nhất là thông tin khá chính xác, nhanh chóng và hữu dụng ví dụ như: 

• Phân tích tình hình.
• Đánh giá đối phương.
• Địa hình, địa thế
• Đưa ra phương án.
• Ra lệnh.
• Triển khai.v.v.

Nhưng công việc trên “Ai” có thể thay thế chúng ta đưa ra kế hoạch để thực hiện, rút ngắn thời gian và công trình rất nhiều bước. “Ai” có thể phân tích bằng:

• Hình ảnh vệ tinh.
• Radar.
• Camera.
• Thông tin liên lạc.
• Dữ liệu địa lý.
• Di chuyển của phương tiện.
• Các nguồn thông tin công khai.

Đồng thời “Ai” có thể làm chiến tranh về thông tin nguy hiểm hơn vì “Ai” có thể tạo ra

• Hình ảnh giả.
• Video giả.
• Giọng nói giả.
• Tuyên truyền cá nhân hóa.
• Tin tức giả với quy mô lớn.

Đến một lúc con người trở nên phụ thuộc vào “AI” đó là ngày có thể tạo ra một nguy cơ nguy hiểm nhưng ít được chú ý. Nếu” AI” luôn làm các công việc như:

• Giải bài tập.
• Viết văn.
• Dịch thuật.
• Tính toán.
• Lập kế hoạch.
• Đưa lời khuyên.
• Ra quyết định…

Lú đó con người có thể dần dần mất khả năng, đồng thời thông tin giả có thể trở nên quá thật ví dụ như:

• Hình ảnh giả.
• Video giả.
• Giọng nói giả.
• Văn bản giả.
• Nhân vật giả.

Khi đó xã hội có thể bước vào một tình trạng nguy hiểm, không còn biết mình có thể tin vào điều gì. Ví dụ một người có thể nhìn thấy một video và nói rằng: “Tôi tận mắt nhìn thấy.” Nhưng “tận mắt” đó là thật hay giả họ không biết được vì giả giống như thật. Một điểm quan trọng nữa mà hiện nay ít ai chú ý về sự phát triển “Ai” có thể thật giả lẫn lộn, lúc đó con người mất niềm tin giữa thật và giả từ đó tạo con người thành:

• Con người cô đơn.
• Không còn thời gian cho gia đình.
• Không còn nghệ thuật.
• Không còn tự do.
• Không còn quyền riêng tư.
• Mọi thứ đều được tối ưu.v.v. và v.v.

Đó có thể là một xã hội rất hiệu quả nhưng rất lạnh lẽo. Lúc đó có một câu hỏi được đặt ra ai là người cầm bánh lái, sức mạnh ấy có thể đưa chúng ta đến một tương lai tuyệt vời…hay cũng có thể con người sẽ không còn nhận ra mình nữa, hay là một hố đen tuyệt chủng. Hy vọng “Ai” sẽ tạo được những con người đủ khôn ngoan để cầm bánh lái cho kỹ thuật “AI” hiện nay.

Linh Vũ